Ngày 24/6/2025, Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết số 205/2025/QH15 về việc thí điểm cho Viện Kiểm sát Nhân dân (KSND) khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ quyền dân sự của các nhóm dễ bị tổn thương và lợi ích công.
Viện KSND có quyền tham gia khởi kiện để bảo vệ quyền dân sự của các đối tượng này khi có hành vi xâm hại, cụ thể như sau:
1. Đối với trẻ em: Viện KSND sẽ can thiệp khởi kiện bảo vệ trẻ em khi có các hành vi:
(1) Cản trở trẻ em thực hiện quyền và bổn phận của mình (khai sinh và có quốc tịch, chăm sóc sức khỏe, sống chung với cha mẹ; được chăm sóc thay thế (nhận con nuôi),....).
(2) Tước đoạt quyền sống của trẻ em, mua bán, bắt cóc, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em, xâm hại tình dục nhưng thiệt hại đến quyền dân sự của trẻ em chưa được khắc phục, bảo vệ.
(3) Bỏ rơi, bỏ mặc trẻ em.
(4) Tổ chức, hỗ trợ, xúi giục, ép buộc trẻ em tảo hôn.
(5) Sử dụng, rủ rê, xúi giục, kích động, lợi dụng, lôi kéo, dụ dỗ, ép buộc trẻ em thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác.
(6) Bạo lực, lạm dụng, bóc lột trẻ em. Bóc lột lao động trẻ em (lao động nặng nhọc, xin ăn có tổ chức, bỏ học để lao động); Bạo lực gia đình, đánh đập, hành hạ, chửi mắng, đe dọa;
(7) Xâm hại qua môi trường mạng: Nhắn tin đe dọa, bình luận xúc phạm, chế nhạo, lan truyền thông tin sai sự thật hoặc cắt ghép ảnh nhằm bôi nhọ trẻ. Phát tán các đường link, video, hình ảnh chứa nội dung khiêu dâm, bạo lực, rùng rợn ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý trẻ.
(8) Sử dụng, rủ rê, xúi giục, kích động, lợi dụng, lôi kéo, dụ dỗ, ép buộc trẻ em thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác.
(9) Kỳ thị, phân biệt đối xử với trẻ em vì đặc điểm cá nhân, hoàn cảnh gia đình, giới tính, dân tộc, quốc tịch, tín ngưỡng, tôn giáo của trẻ em.
(10) Bán cho trẻ em hoặc cho trẻ em sử dụng rượu, bia, thuốc lá và chất gây nghiện, chất kích thích khác, thực phẩm không bảo đảm an toàn, có hại cho trẻ em.
(11) Cung cấp dịch vụ Internet và các dịch vụ khác; sản xuất, sao chép, lưu hành, vận hành, phát tán, sở hữu, vận chuyển, tàng trữ, kinh doanh xuất bản phẩm, đồ chơi, trò chơi và những sản phẩm khác phục vụ đối tượng trẻ em nhưng có nội dung ảnh hưởng đến sự phát triển lành mạnh của trẻ em.
(12) Công bố, tiết lộ thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ em mà không được sự đồng ý của trẻ em từ đủ 07 tuổi trở lên và của cha, mẹ, người giám hộ của trẻ em.
(13) Lợi dụng việc nhận chăm sóc thay thế trẻ em để xâm hại trẻ em; lợi dụng chế độ, chính sách của Nhà nước và sự hỗ trợ, giúp đỡ của tổ chức, cá nhân dành cho trẻ em để trục lợi
(14) Đặt cơ sở dịch vụ, cơ sở sản xuất, kho chứa hàng hóa gây ô nhiễm môi trường, độc hại, có nguy cơ trực tiếp phát sinh cháy, nổ gần cơ sở cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em, cơ sở giáo dục, y tế, văn hoá, điểm vui chơi, giải trí của trẻ em hoặc đặt cơ sở cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em, cơ sở giáo dục, y tế, văn hóa, điểm vui chơi, giải trí của trẻ em gần cơ sở dịch vụ, cơ sở sản xuất, kho chứa hàng hóa gây ô nhiễm môi trường, độc hại, có nguy cơ trực tiếp phát sinh cháy, nổ
(15) Từ chối, không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ, không kịp thời việc hỗ trợ, can thiệp, điều trị trẻ em có nguy cơ hoặc đang trong tình trạng nguy hiểm, bị tổn hại thân thể, danh dự, nhân phẩm.
2. Đối với Người cao tuổi: Bảo vệ người cao tuổi trước các hành vi vi phạm:
(1) Bỏ mặc, không chăm sóc y tế, ép lao động khi yếu, cô lập xã hội), phân biệt đối xử đối với người cao tuổi; xúc phạm, hành hạ, ngược đãi, gây thiệt hại về tài sản, sức khỏe hoặc quyền dân sự nhưng chưa được bồi thường, khắc phục
(2) Xâm phạm, cản trở người cao tuổi thực hiện quyền về hôn nhân, quyền về sở hữu tài sản và các quyền hợp pháp khác;
(3) Không thực hiện nghĩa vụ phụng dưỡng người cao tuổi;
(4) Lợi dụng việc chăm sóc, phụng dưỡng người cao tuổi để vụ lợi;
(5) Ép buộc người cao tuổi lao động hoặc làm những việc trái với quy định của pháp luật;
(6) Ép buộc, kích động, xúi giục, giúp người khác thực hiện hành vi vi phạm pháp luật đối với người cao tuổi;
(7) Trả thù, đe doạ người giúp đỡ người cao tuổi, người phát hiện, báo tin ngăn chặn hành vi vi phạm pháp luật đối với người cao tuổi.
(8) Quảng cáo gian dối, cung cấp sản phẩm không đảm bảo chất lượng nhằm vào người cao tuổi gây thiệt hại (quảng cáo gây nhầm lẫn thực phẩm chức năng là thuốc chữa bệnh,...)
3. Người khuyết tật bị khiếm khuyết một hoặc nhiều bộ phận cơ thể hoặc bị suy giảm chức năng được biểu hiện dưới dạng tật khiến cho lao động, sinh hoạt, học tập gặp khó khăn: Bảo vệ người bị khiếm khuyết bộ phận cơ thể hoặc suy giảm chức năng khiến lao động, sinh hoạt, học tập gặp khó khăn trước các hành vi:
(1) Kỳ thị, phân biệt đối xử người khuyết tật.
(2) Xâm phạm thân thể, nhân phẩm, danh dự, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp của người khuyết tật.
(3) Lôi kéo, dụ dỗ hoặc ép buộc người khuyết tật thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, đạo đức xã hội.
(4) Lợi dụng người khuyết tật, tổ chức của người khuyết tật, tổ chức vì người khuyết tật, hình ảnh, thông tin cá nhân, tình trạng của người khuyết tật để trục lợi hoặc thực hiện hành vi vi phạm pháp luật.
(5) Người có trách nhiệm nuôi dưỡng, chăm sóc người khuyết tật không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ trách nhiệm nuôi dưỡng, chăm sóc theo quy định của pháp luật.
(6) Cản trở quyền kết hôn, quyền nuôi con của người khuyết tật.
(7) Gian dối trong việc xác định mức độ khuyết tật, cấp giấy xác nhận khuyết tật.
(8) Công trình, dịch vụ không bảo đảm điều kiện tiếp cận theo quy định, làm hạn chế quyền của người khuyết tật, từ chối dịch vụ công, phân biệt đối xử
4. Phụ nữ đang mang thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi: Can thiệp bảo vệ nghiêm ngặt khi phát hiện:
(1) Xâm phạm quyền lao động: Sa thải, chuyển làm công việc nặng nhọc/độc hại, hoặc không cho nghỉ giải lao (60 phút/ngày) khi nuôi con dưới 12 tháng tuổi.
(2) Xâm phạm sức khỏe, tính mạng: Bạo lực, đe dọa, ngược đãi, hoặc ép buộc phụ nữ có thai phải bỏ thai.
(3) Xâm phạm quyền nuôi con: Cưỡng ép, bỏ mặc, hoặc ngăn cản người mẹ nuôi con dưới 36 tháng tuổi.
5. Người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi và người mất năng lực hành vi dân sự theo quy định của Bộ luật Dân sự: Bảo vệ toàn diện trước các hành vi lợi dụng góc độ nhận thức:
(1) Xâm phạm về tài sản: Lừa dối, ép buộc, dụ dỗ người mất năng lực hành vi hoặc người khó khăn trong nhận thức thực hiện các giao dịch dân sự (mua bán, tặng cho, cho vay) nhằm chiếm đoạt tài sản, vì họ không đủ khả năng nhận thức ý nghĩa và hậu quả của hành động.
(2) Xâm phạm qua giao dịch dân sự: Thực hiện hợp đồng, giao dịch khi người này không có người đại diện hợp pháp xác lập, hoặc giao dịch trái với mục đích bảo vệ lợi ích của họ.
(3) Lợi dụng tình trạng thể chất/tinh thần: Ép buộc người khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi ký các văn bản pháp lý mà không hiểu rõ nội dung, trái với ý chí của họ.
(4) Vi phạm nghĩa vụ giám hộ: Người giám hộ không thực hiện đúng trách nhiệm, quản lý tài sản sai quy định, hoặc trục lợi từ tài sản của người được giám hộ.
Bên cạnh việc bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương nêu trên, Nghị quyết số 205 của Quốc hội còn hướng tới mục tiêu bảo vệ lợi ích công trong các lĩnh vực then chốt như: đầu tư công, đất đai, tài nguyên, tài sản công, môi trường, hệ sinh thái, di sản văn hóa, an toàn thực phẩm – dược phẩm và quyền lợi người tiêu dùng.
Việc thực hiện tốt Nghị quyết số 205/2025/QH15 là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Viện KSND khu vực 11 – An Giang kính mong toàn thể nhân dân nâng cao tinh thần cảnh giác, chủ động phát hiện và kịp thời thông báo đến cơ quan chức năng các hành vi xâm hại đến quyền lợi của trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ mang thai/nuôi con nhỏ và người hạn chế nhận thức xung quanh chúng ta./.
