Nghị định số 61/2023/NĐ-CP về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư

Ngày 16 tháng 8 năm 2023, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 61/2023/NĐ-CP xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư, có hiệu lực thi hành từ ngày 16/8/2023. Kể từ ngày Nghị định này có hiệu lực thi hành, Quyết định số 22/2018/QĐ-TTg ngày 08 tháng 5 năm 2018 của Thủ tướng Chính phủ về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước hết hiệu lực.

Nghị định có 4 chương, 25 điều với một số điểm mới:

1. Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền công nhận hương ước, quy ước (trước đây, theo Quyết định số 22/2018/QĐ-TTg thì Ủy ban nhân dân cấp huyện có thẩm quyền này)

2. Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền han hành quyết định tạm ngừng thực hiện toàn bộ hoặc một phần hương ước, quy ước; ban hành quyết định bãi bỏ toàn bộ hương ước, quy ước (trước đây, theo Quyết định số 22/2018/QĐ-TTg thì tùy từng trường hợp mà Ủy ban nhân dân cấp huyện hoặc Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền tạm ngừng thực hiện hoặc bãi bỏ hương ước, quy ước)

3. Quy định Tổ soạn thảo hương ước, quy ước bao gồm các thành viên là đại diện các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, người có uy tín trong cộng đồng dân cư, người có phẩm chất đạo đức tốt, kinh nghiệm sống và hiểu biết về pháp luật, văn hóa, phong tục, tập quán của địa phương. Đối với cộng đồng dân cư vùng đồng bào dân tộc thiểu số thì Tổ soạn thảo phải có thành viên là già làng, trưởng bản và người biết tiếng dân tộc. (theo Quyết định số 22/2018/QĐ-TTg thì thành viên Tổ soạn thảo hương ước, quy ước phải là người có uy tín trong cộng đồng dân cư; có phẩm chất đạo đức tốt; có kinh nghiệm sống và có hiểu biết về pháp luật, văn hóa, phong tục, tập quán của địa phương; có đại diện phụ nữ tham gia. Đối với thôn, tổ dân phố vùng dân tộc thiểu số thì thành viên Tổ soạn thảo phải có sự tham gia của người dân tộc thiểu số biết tiếng dân tộc thiểu số).

Nghị định số 61/2023/NĐ-CP của Chính phủ về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm phát huy vai trò tự quản và xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở.

Hương ước, quy ước là những quy tắc xử sự do chính cộng đồng dân cư bàn bạc, thống nhất, và quyết định; sau đó được Ủy ban nhân dân cấp xã công nhận. Mục đích chính là phát huy tinh thần tự quản, giữ gìn trật tự an toàn xã hội, bảo vệ môi trường, đồng thời bảo tồn và phát huy các phong tục, tập quán tốt đẹp, từng bước loại bỏ những hủ tục, mê tín dị đoan, xây dựng nếp sống văn minh.

Về nội dung, hương ước, quy ước phải phù hợp với pháp luật và đạo đức xã hội. Bà con có thể đưa vào các quy định về việc cưới, việc tang, lễ hội văn minh, các biện pháp giữ gìn an ninh trật tự, bảo vệ tài sản, xóa đói giảm nghèo, khuyến học, khuyến tài và bảo vệ môi trường.

 Đặc biệt, hương ước, quy ước có thể quy định các biện pháp khen thưởng, động viên, nhắc nhở hoặc phê bình để thực hiện nghiêm túc, nhưng tuyệt đối không được thay thế các hình thức xử lý theo quy định của pháp luật.

Quy trình xây dựng hương ước, quy ước phải đảm bảo nguyên tắc công khai, minh bạch, xuất phát từ nhu cầu và quyền làm chủ của người dân. Sau khi nội dung được đề xuất, Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng tổ dân phố sẽ thành lập Tổ soạn thảo để xây dựng dự thảo. Bản dự thảo phải được niêm yết công khai ít nhất 30 ngày để toàn thể bà con góp ý. Hương ước, quy ước chỉ được thông qua khi có trên 50% tổng số đại diện hộ gia đình tán thành. Sau khi được thông qua, Trưởng thôn/Tổ trưởng sẽ gửi hồ sơ lên Ủy ban nhân dân cấp xã để ra quyết định công nhận và hương ước, quy ước sẽ có hiệu lực thi hành ngay từ ngày ký quyết định công nhận.

Trong quá trình thực hiện, mỗi hộ gia đình và công dân có trách nhiệm tuân thủ nghiêm túc. Trưởng thôn/Tổ trưởng và Ban công tác Mặt trận chịu trách nhiệm chính trong việc tổ chức triển khai, vận động, và hằng năm phải tổ chức đánh giá việc thực hiện hương ước, quy ước, thường là vào Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) hoặc ngày quan trọng khác do cộng đồng thống nhất. Bà con cũng có quyền kiến nghị, phản ánh ngay với chính quyền cấp xã nếu phát hiện hương ước, quy ước có nội dung trái pháp luật hoặc không còn phù hợp để kịp thời sửa đổi, bổ sung, hoặc bãi bỏ.

Nghị định 61/2023/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 16 tháng 8 năm 2023. Đây chính là cơ sở để mỗi thôn, xóm, tổ dân phố cùng nhau xây dựng cộng đồng vững mạnh, văn minh. 

Kiều Tiên (tóm lược)